{"id":1592,"date":"2026-01-04T17:16:30","date_gmt":"2026-01-04T16:16:30","guid":{"rendered":"https:\/\/cwiok.pl\/?p=1592"},"modified":"2026-01-09T14:33:26","modified_gmt":"2026-01-09T13:33:26","slug":"manifest-o-low-tech-dla-dzieci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cwiok.pl\/index.php\/pl\/2026\/01\/04\/manifest-o-low-tech-dla-dzieci\/","title":{"rendered":"Manifest o low-tech dla dzieci"},"content":{"rendered":"

Wychowywanie dziecka bez jakichkolwiek bajek i ca\u0142kowite ograniczenie czasu przed ekranem jest oczywi\u015bcie mo\u017cliwe, ale niesie ryzyko, \u017ce stanie si\u0119 ono outsiderem. Czy tego chcemy czy nie, dzieci rozmawiaj\u0105 o bajkach, bohaterach i aktualnych trendach i uwa\u017cam, \u017ce do pewnego stopnia wa\u017cne jest, by jednak dziecko mia\u0142o okazje to pozna\u0107. Jednocze\u015bnie chc\u0119 by\u0107 pewny, \u017ce moje dziecko unika niesko\u0144czonego strumienia medi\u00f3w, rekomendacji i post\u00f3w, kt\u00f3ry wci\u0105ga bez ko\u0144ca. \u017beby to osi\u0105gn\u0105\u0107, zwr\u00f3ci\u0142em si\u0119 ku nieco zapomnianej technologii, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c dzia\u0142a i kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna da\u0107 dzieciom bez \u017cadnego ryzyka. Low-tech (jak to nazywam) daje dzieciom sprawczo\u015b\u0107 bez ca\u0142ej otoczki manipulacyjnych algorytm\u00f3w i doom scrollingu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Pewnie nie b\u0119dzie niczym nowym stwierdzenie, \u017ce smartfony s\u0105 z\u0142e dla ma\u0142ych dzieci. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 rodzic\u00f3w doskonale o tym wie. Jednak, gdy pojecha\u0142em na rodzinny ob\u00f3z na sylwestra, ka\u017cdego popo\u0142udnia zamiast bawi\u0105cych si\u0119 dzieci widzia\u0142em grupki dos\u0142ownie przyklejone do iPad\u00f3w. By\u0142o mi ich naprawd\u0119 szkoda, ale czu\u0142em te\u017c z\u0142o\u015b\u0107 na ich rodzic\u00f3w, bo teraz moje dziecko jako jedyne z ca\u0142ej grupy jest ch\u0119tne do wsp\u00f3lnej zabawy, ale nie ma z kim. Staram si\u0119 biega\u0107 i bawi\u0107 razem z ni\u0105, ale nigdy nie zast\u0105pi\u0119 kontaktu z r\u00f3wie\u015bnikami.<\/p>\n

Naturalnie moje dziecko wie, czym jest smartfon i od czasu do czasu ogl\u0105da Netflixa, a jeszcze rzadziej (nie daj Bo\u017ce) YouTube\u2019a. Ale prawie nigdy na moim telefonie. Mam tylko aplikacje FOSS i rzadko bezmy\u015blnie scrolluje, wi\u0119c chyba nie jest on po prostu tak kusz\u0105cy. Czasem ogl\u0105damy popularnonaukowy filmik z YT, je\u015bli jest interesuj\u0105cy. Zawsze staram si\u0119 komentowa\u0107 to, co jest na ekranie. Dla mnie danie ma\u0142emu dziecku odblokowanego smartfona jest jak wr\u0119czenie mu no\u017ca i pozwolenie, by z nim biega\u0142o. Mo\u017ce kr\u00f3tkoterminowo nic si\u0119 nie stanie, ale d\u0142ugoterminowo na pewno zaszkodzi.<\/p>\n

Technologia, kt\u00f3r\u0105 dzi\u015b mamy, jest naprawd\u0119 niesamowita. W kilka minut siedz\u0105c przy komputerze mo\u017cna stworzy\u0107 infrastruktur\u0119 dla \u015bredniej firmy (Cloud), w kilka godzin mo\u017cna stworzy\u0107 w\u0142asne przedmioty (druk 3D), mo\u017cna tworzy\u0107 w\u0142asne obrazy lub rozmawia\u0107 z komputerem jak z cz\u0142owiekiem (LLM-y), mo\u017cna zmie\u015bci\u0107 skompresowan\u0105 wiedz\u0119 ludzko\u015bci na pendrivie (Qwen3-vl 235b + angielska Wikipedia to ~800 GB), mo\u017cna zbudowa\u0107 dziesi\u0105tki lokalnych us\u0142ug offline dla domu.<\/p>\n

A jednak w du\u017cej mierze wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi jest uzale\u017cniona od algorytmu (potrzebne \u017ar\u00f3d\u0142o). Algorytm to oczywi\u015bcie wyselekcjonowany strumie\u0144 medi\u00f3w, idealnie dopasowany pod Ciebie. To nawi\u0105zuje do tematu prywatno\u015bci, o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0119 od lat, ale generalnie najwi\u0119kszym problemem jest to, \u017ce to, co ogl\u0105dasz na smartfonie, jest zaprojektowane specjalnie dla Ciebie. To jest in\u017cynieria nastawiona na utrzymanie Ci\u0119 przy ogl\u0105daniu, klikaniu, scrollowaniu bez ko\u0144ca. I na pewno usma\u017cy Ci m\u00f3zg i b\u0119dzie Tob\u0105 manipulowa\u0107. Je\u015bli doros\u0142y nie potrafi si\u0119 oprze\u0107, to co dopiero m\u00f3zg dziecka?<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dlatego wk\u0142adam du\u017co wysi\u0142ku, by wywa\u017cy\u0107 ekspozycj\u0119 mojego dziecka na aktualnie modne rzeczy lubiane przez r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w (Psi Patrol, Bluey, Pok\u00e9mon itp.) i upewni\u0107 si\u0119, \u017ce nigdy nie zostaje samo z technologi\u0105, kt\u00f3ra sma\u017cy m\u00f3zgi. Poni\u017cej kilka rzeczy, kt\u00f3re robi\u0119 lub wprowadzi\u0142em, a kt\u00f3re moim zdaniem zmniejszaj\u0105 potrzeb\u0119 si\u0119gania przez dziecko po smartfon lub komputer bez potrzeby.<\/p>\n

    \n
  1. Telefon stacjonarny<\/strong> – z tego jestem naprawd\u0119 dumny (inspirowane przez NetworkChuck), bo ostatecznie b\u0119dzie to interfejs cz\u0142owiek\u2013AI mojego inteligentnego domu. Ale na razie to zwyk\u0142y telefon pod\u0142\u0105czony do Analog Telephone Adapter, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy si\u0119 z us\u0142ug\u0105 VoIP. Dzi\u0119ki szybkiemu wybieraniu moje dziecko mo\u017ce \u0142atwo dzwoni\u0107 do rodziny i omawia\u0107 z nimi swoje wa\u017cne sprawy (czasem o 6 rano). To daje mu poczucie sprawczo\u015bci i nie wymaga smartfona, by zadzwoni\u0107 do babci.<\/li>\n
  2. Odtwarzacz CD z wej\u015bciem na mikrofon<\/strong> – jako rodzina na nowo odkrywamy p\u0142yty CD i uwa\u017cam, \u017ce jest co\u015b niesamowitego w fizycznej interakcji z technologi\u0105, nawet takiej jak wk\u0142adanie p\u0142yty. Jak wy\u017cej, nawet ma\u0142e dziecko mo\u017ce mie\u0107 kolekcj\u0119 kolorowych pude\u0142ek z p\u0142ytami, kt\u00f3re samo wybiera i odtwarza. W zale\u017cno\u015bci od radia, w\u0142o\u017cenie p\u0142yty mo\u017ce by\u0107 banalnie proste. I znowu: dziecko mo\u017ce by\u0107 samo z technologi\u0105, wybiera\u0107 muzyk\u0119, kt\u00f3r\u0105 chce, i jej s\u0142ucha\u0107. Bez smartfona, dotykowego ekranu ani \u017cadnych bzdur. No i bez 5 miliard\u00f3w utwor\u00f3w do wyboru \u2013 tylko kilka z w\u0142asnej kolekcji.<\/li>\n
  3. Laminator<\/strong> – nie s\u0105dzi\u0142em, \u017ce stanie si\u0119 fabryk\u0105 zabawek, ale jednak. My\u015bl\u0119, \u017ce moje dziecko jest rozpieszczone. Stara\u0142em si\u0119 temu zapobiec, ale nie mo\u017cna zabroni\u0107 krewnym kupowa\u0107 prezent\u00f3w. Ja sam staram si\u0119 ogranicza\u0107 liczb\u0119 kupowanych zabawek, bo zajmuj\u0105 miejsce, kosztuj\u0105 i s\u0105 szybko zapominane. Dlatego odkry\u0142em, \u017ce gdy co\u015b narysujesz albo wydrukujesz, pokolorujesz, a potem zalaminujesz, to natychmiast staje si\u0119 zabawk\u0105\/postaci\u0105. Musz\u0119 jeszcze wydrukowa\u0107 stojaki 3D, ale taka laminowana, sztywna kartka w 2D ca\u0142kowicie wystarcza. Mo\u017cna jej u\u017cywa\u0107 do opowiadania historii, robienia teatrzyk\u00f3w, a nawet zabiera\u0107 do k\u0105pieli (nie polecam).<\/li>\n
  4. LLM-y do klasycznych RPG<\/strong> – zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce czasem zamiast ogl\u0105da\u0107 kolejny odcinek Psiego Patrolu mo\u017cna go po prostu stworzy\u0107 z dzieckiem. Dzi\u0119ki LLM-om jest to jeszcze \u0142atwiejsze. Wystarczy poprosi\u0107 o wygenerowanie odcinka i gotowe. Mo\u017cesz te\u017c poprosi\u0107 o wskaz\u00f3wki dotycz\u0105ce opowiadania historii i uwierz, \u017ce dla ma\u0142ego dziecka b\u0119dzie to bardzo anga\u017cuj\u0105ce. Czasem tworzymy histori\u0119 razem \u2013 m\u00f3wi\u0119: \u201eA wtedy <tu wstaw imi\u0119 postaci> powiedzia\u0142\u2026\u201d i wskazuj\u0119 dziecko. Ono m\u00f3wi co\u015b i lecimy dalej. Oczywi\u015bcie nie rzucamy jeszcze ko\u015b\u0107mi, ale to \u015bwietny spos\u00f3b na wsp\u00f3lne sp\u0119dzanie czasu. Zw\u0142aszcza je\u015bli dziecko kocha jak\u0105\u015b franczyz\u0119 typu Psi Patrol lub Frozen. B\u0105d\u017amy szczerzy \u2013 wszystkie s\u0105 do\u015b\u0107 generyczne, a z wydrukowanymi i zalaminowanymi postaciami mo\u017cna bawi\u0107 si\u0119 ca\u0142e popo\u0142udnie.<\/li>\n
  5. U\u017cywanie YouTube do nauki rysowania<\/strong> – nigdy nie umia\u0142em rysowa\u0107 g\u0142upkowatych buziek czy postaci, a okaza\u0142o si\u0119, \u017ce poznanie kilkunastu schemat\u00f3w pozwala rysowa\u0107 praktycznie wszystko. To zn\u00f3w super anga\u017cuj\u0105ce dla dziecka, gdy potrafisz narysowa\u0107 to, czego chce, albo zmieni\u0107 posta\u0107 zale\u017cnie od kontekstu. W tym miejscu celowo NIE u\u017cywam AI do generowania obraz\u00f3w. Cho\u0107 do kolorowania mo\u017ce by\u0142oby przydatne, chc\u0119 unikn\u0105\u0107 sytuacji, w kt\u00f3rej siedzimy razem i wpisujemy prompty albo dziecko dok\u0142adnie dostaje taki obrazek jak wymy\u015bli bez \u017cadnego wysi\u0142ku.<\/li>\n
  6. Media Offline<\/strong> – kiedy moje dziecko ma dost\u0119p do Netflixa, bez przerwy wybiera nowe bajki z rekomendacji. Czasem \u201eodkrywamy\u201d pi\u0119\u0107 nowych serii w tydzie\u0144. My\u015bl\u0119, \u017ce to ju\u017c kwalifikuje si\u0119 jako sma\u017cenie m\u00f3zgu. Dlatego gdy tylko mog\u0119, pobieram odcinki do ogl\u0105dania offline na komputerze lub smartfonie. Wtedy nie ma kolorowego interfejsu, kt\u00f3ry wci\u0105ga. Mo\u017cesz np. doda\u0107 do kolejki tylko trzy odcinki, a ryzyko, \u017ce przeskoczy na now\u0105 seri\u0119 albo co\u015b zarekomenduje, wynosi zero.<\/li>\n
  7. [Planowane] Emulator starych gier<\/strong> – nie doszli\u015bmy jeszcze do etapu grania, ale to nieuniknione. I zamiast pozwala\u0107 na pay2win gry mobilne z reklamami na iPadzie, my\u015bl\u0119, \u017ce p\u00f3jdziemy w stare gry dost\u0119pne na wielu emulatorach jako fizyczne urz\u0105dzenia. Bez sklepu, bez sk\u00f3rek, bez gamifikacji, bez DLC, sama<\/li>\n<\/ol>\n

    Og\u00f3lnie uwa\u017cam, \u017ce dzi\u015b mamy tyle mo\u017cliwo\u015bci sp\u0119dzania czasu z dzie\u0107mi w warto\u015bciowy spos\u00f3b, \u017ce po co ogranicza\u0107 si\u0119 do aplikacji? B\u0119d\u0119 dalej szuka\u0142 starej technologii, kt\u00f3r\u0105 da si\u0119 odkry\u0107 na nowo, by technologia by\u0142a bardziej zabaw\u0105, a mniej uzale\u017cnieniem. Czuj\u0119, \u017ce low-tech to nie nostalgia. To technologia z czas\u00f3w, gdy rzeczy projektowano, by s\u0142u\u017cy\u0142y cz\u0142owiekowi, a nie go monetyzowa\u0142y.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Wychowywanie dziecka bez jakichkolwiek bajek i ca\u0142kowite ograniczenie czasu przed ekranem jest oczywi\u015bcie mo\u017cliwe, ale niesie ryzyko, \u017ce stanie si\u0119 ono outsiderem. Czy tego chcemy czy nie, dzieci rozmawiaj\u0105 o bajkach, bohaterach i aktualnych trendach i uwa\u017cam, \u017ce do pewnego stopnia wa\u017cne jest, by jednak dziecko mia\u0142o okazje to pozna\u0107. Jednocze\u015bnie chc\u0119 by\u0107 pewny, \u017ce moje dziecko unika niesko\u0144czonego strumienia medi\u00f3w, rekomendacji i post\u00f3w, kt\u00f3ry wci\u0105ga bez ko\u0144ca. \u017beby to osi\u0105gn\u0105\u0107, zwr\u00f3ci\u0142em si\u0119 ku nieco zapomnianej technologii, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c dzia\u0142a i kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna da\u0107 dzieciom bez \u017cadnego ryzyka. Low-tech (jak to nazywam) daje dzieciom sprawczo\u015b\u0107 bez ca\u0142ej otoczki manipulacyjnych algorytm\u00f3w i doom scrollingu.<\/p>\n

    \"\"<\/a><\/p>\n

    Read More<\/a><\/div>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[50],"tags":[],"class_list":["post-1592","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-general-pl"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cwiok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1592","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cwiok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cwiok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cwiok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cwiok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1592"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/cwiok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1592\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1599,"href":"https:\/\/cwiok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1592\/revisions\/1599"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cwiok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1592"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cwiok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1592"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cwiok.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1592"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}